Designing and Validating an Educational Model of Accounting Graduate Students in the Knowledge and Skills Required in Qualitative and Quantitative Research

Document Type : Original Article

Authors

1 Assistant Professor, Department of Accounting,Islamic Azad University, Yazd Branch, Yazd, Iran.

2 Master Student, Department of Accounting, Islamic Azad University, Yazd Branch, Yazd, Iran.

3 Ph. D. Student, Department of Accounting, Islamic Azad University, Yazd Branch, Yazd, Iran.

Abstract

Accounting education courses have a very limited focus on skills development in the curriculum, which is reported by employers who want diverse skills and attributes in accounting graduates to maintain economic interests in the workplace. The aim of the current research is to design and validate an educational model of accounting graduate students in the knowledge and skills required in qualitative and quantitative research and to explain and identify its components and indicators. The statistical population of the research included experts, and in the qualitative phase, 25 interviews were conducted with them (professors of accounting and financial management) using a non-random and chain sampling method (snowball). In the quantitative phase, 157 doctoral graduates in accounting were determined as a sample by random sampling and the research questionnaire was distributed among them. Theme analysis method was used to analyze qualitative data. In the theme analysis section, 8 main categories were identified in the form of 30 sub-categories and 196 concepts. Structural equation approach with Smart PLS software was used for quantitative data analysis and model validation. Findings indicated 196 concepts in the form of 30 sub-themes and 8 comprehensive main themes including quantitative and econometrics, qualitative, essay writing, thesis writing, professional skills acquisition and general education, technology skills acquisition, research ethics and knowledge acquisition in various fields. The accounting requirements have been extracted, which are the components of the proposed educational model for accounting graduate students in the knowledge and skills required in qualitative and quantitative research. Also, the results of the research showed that the research model has a good fit and all the identified concepts have meaningfully explained the relevant categories; Therefore, this model can be used as an innovative strategy for curriculum developers of high-performing accounting graduate students.
Keywords: Educational Model, Graduate Students of Accounting, Knowledge and Skills, Quantitative and Qualitative Research.
 
Introduction
The role of higher education institutions is not only to train graduates who are able to work in new jobs, but to prepare human resources who can contribute to the development of their jobs. For this reason, an important output of universities, especially at the graduate level, is to train students as worthy researchers who possess acquired knowledge and skills to conduct research and publish its results in a specific research field. Research skills refer to the abilities necessary to conduct research. Research skills can be classified into two groups: 1- skills that are necessary to review and evaluate surveys, experiments and other studies related to real issues in the field of research, and 2- skills that are necessary to conduct research such as designing, implementing and analyzing data and Interpretation and generalization of findings. Research report skills can also be added to this categery. This research has met a new dimension of the educational needs of graduate accounting students in the knowledge and skills needed in qualitative and quantitative research and provides effective steps to reduce the knawledge gap between professors and graduate accounting students. In general, an attempt has been made to conduct a comprehensive and extensive study of the knowledge and skills required in qualitative and quantitative research, and it seems that the validation of the obtained model will be effective in strengthening the results. Therefore, in the developing accounting environment of Iran, designing and presenting a coherent model, in addition to emphasizing the valuable findings of other researchers, as well as expanding the theoretical foundations, to present and evaluate the knowledge and skills required in qualitative and quantitative research seems necessary. In this context, this research, based on the opinions of experts, professors and graduate students of accounting, will seek to answer this uestion: what are the most important knowledge and skills needed in qualitative and quantitative research for graduate students of accounting?
 
Methodology
The current research is a hybrid research and was chosen in the qualitative part of the research from among the many approaches of qualitative research to examine the dimensions and components of the educational model of accounting graduate students in the knowledge and skills required in qualitative and quantitative research for theme analysis approach. In this section, in-depth semi-structured interview was used to collect data and to identify experts, the snowball technique, which is one of the targeted sampling methods, was used. The statistical population of the research in the qualitative part were all the experts (professors of accounting and financial management) who, in addition to having full experience, expertise on the subject of knowledge and skills required in qualitative and quantitative research, are also experts in this field an the quantitative part, the statistical population of the study is made up of Ph.D. graduates in the field of accounting. For sampling, simple random sampling was used, and for determining the sample size, the formula for structural equation modeling was used. To determine the degree of desirability of the proposed model, a questionnaire was designed based on the main categories and themes extracted from the codings. The questionnaire included 8 main dimensions and 95 questions, which are designed and adjusted in a 5-point Likert scale (very high, high, medium, low and very low) and are graded from 1 to 5. After designing the questionnaire, in a preliminary study, in order to estimate the validity of the questionnaire; it was sent to the professors of accounting and financial management. Based on receiving corrective feedback and modifying the wordings of the questionnaire, according to their opinion, the validity of the questionnaire and the compatibility of the topic with the questions and the usability and appropriateness of the questions were ensured. Based on this, it was found that the questions of the questionnaire have the power to explain and test the designed measurement tool.
 Finding
The findings indicated 196 concepts in the form of 30 sub-themes and 8 comprehensive main themes including quantitative and econometrics, qualitative, essay writing, thesis writing, professional skills acquisition and general education, technology skills acquisition, research ethics and knowledge acquisition in various fields. The accounting requirements have been extracted, which are the components of the proposed educational model for accounting graduate students in the knowledge and skills required in qualitative and quantitative research. Also, the results of the research showed that the research model has a good fit and all the identified concepts have meaningfully explained the relevant categories.
 Discussion and Conclusion
Students are one of the main elements of universities that will form the main body of various organizations and bodies of the society. Their satisfaction with the activities carried out in the university can influence their attitude towards their field of study in order to create motivation and maintain and improve the quality of education. Recognizing the needs and concerns of students, material and spiritual support, creating a suitable platform, providing tools and other facilities, and research are among the measures that can provide the basis for the emergence of graduate students' talents. Lack of motivation of students in the university, weak group spirit and lack of scientific enthusiasm is one of the internal shortcomings of the country's education system and a serious problem in universities. The model of the present research comprehensively expresses the effect of different types of factors affecting the knowledge and skills required in qualitative and quantitative researches, and finally, it helps to control the amount of education as well as the quality of education in qualitative and quantitative researches in universities, and in general, will lead to the improvement of education among graduate accounting students.
 Acknowledgment
The study "Designing and Validating the Educational Model of Accounting Graduate Students in the Knowledge and Skills Required in Qualitative and Quantitative Research" was developed to complete the lack of a comprehensive model for sense of presence. I thank professionals' guidance.

Keywords

Full Text

از آنجا که منابع مهم‌ترین سرمایۀ ایجادکنندۀ قابلیت‌های اساسی هر سازمانی به شمار می‌آیند، از مؤثرترین راه‌های دست‏یابی به مزیت رقابتی در دانشگاه کارآمدتر کردن دانشجویان است. با توجه به جهانی‌شدن و نیاز به رقابت، سازمآنها باید مدیریت خود را با سیاست‌های جدید تغییر دهند تا بتوانند قدرت رقابتی خود را توسعه دهند. برای این منظور، به دانشجویانی خلاق و توانمند نیاز است که با عملکرد مدنظر بتوانند در پیشبرد رونق سازمان‌دهی دانشگاه‌ها کمک کنند (Howcroft, 2017 Leitner et al., 2021). پژوهش فرایند نظام‌مند جمع‌آوری و تحلیل اطلاعات برای افزایش شناخت دربارۀ پدیدۀ مورد مطالعه است. سازمان‌های جدید دانش‌محور نه فقط از دانش تولیدشده در دانشگاه‌ها استفاده می‌کنند، خود نیز به تولید، انتقال و مدیریت دانش به منظور خلق نوآوری‌های جدید اقدام می‌کنند؛ از این ‌رو، نقش مؤسسه‏های آموزش عالی فقط تربیت فارغ‌التحصیلانی نیست که قادر به کار در مشاغل جدید باشند، بلکه تربیت نیروی انسانی است که در توسعۀ شغل خود نیز سهیم باشند؛ به همین دلیل، برون‏داد مهم دانشگاه‌ها به ویژه در مقطع تحصیلات تکمیلی تربیت دانشجویان به عنوان پژوهشگرانی لایق است که دانش و مهارت‌های انجام پژوهش و انتشار نتایج آن را در یک زمینۀ پژوهشی ویژه کسب کرده باشند (Senan & Sulphey, 2022). مهارت‌های پژوهشی به توانایی‌های لازم برای انجام پژوهش اشاره دارند. مهارت‌های پژوهشی در دو گروه طبقه‌بندی می‌شوند: 1- مهارت‌هایی که برای بررسی و ارزشیابی پیمایش‌ها، آزمایش‌ها و مطالعه‏های دیگر مرتبط با مباحث واقعی در حوزۀ پژوهش ضروری هستند و 2- مهارت‌هایی که برای انجام پژوهش لازم‌ هستند، مانند طراحی، اجرا و تحلیل داده‌ها و تفسیر و تعمیم نتایج مطالعه. مهارت گزارش پژوهش را نیز می‌توان به این طبقه افزود. هر دو طبقۀ مهارت‌ها بر صلاحیت‌های آماری و روش‌شناختی متکی هستند (Diez-Busto et al., 2023). مهارت آگاهی و درک عمیق انواع روش‌های پژوهش کمی و کیفی از اهمیتی ویژه‌ برخوردار است. با توجه به سرفصل‌های بیان‏شده در طرح درس‌های تحت بررسی، مهارت‌های مربوط به پژوهش کمی در یازده طبقه قرار داده شده‏اند که عبارت‌اند از: شناسایی مسأله و پرسش پژوهش؛ طرح پژوهش؛ متغیرها؛ بررسی پیشینه و چارچوب‌های نظری پژوهش؛ انواع روش‌های پژوهش کمی؛ ابزار اندازه‌گیری؛ نمونه‌گیری؛ مباحث مربوط به طرح‌های آزمایشی؛ گردآوری و تحلیل داده‌ها؛ آمار توصیفی و استنباطی؛ گزارش پژوهش و مهارت‌های پیرامون پژوهش کیفی. با توجه به سرفصل‌های بیان‏شده در طرح درس‌های تحت بررسی، مهارت‌های مربوط به پژوهش کیفی در هشت طبقۀ کلی قرار داده شدند که عبارت‌اند از: ویژگی‌های پژوهش کیفی، انواع روش‌های پژوهش کیفی، پرسش پژوهش، طرح پژوهش، نمونه‌گیری، ابزار گردآوری داده‌ها، تحلیل داده‌ها و گزارش پژوهش. از میان مهارت‌های مشترک بین هر دو پژوهش کمی و کیفی، مبانی فلسفی و نظری پژوهش و اخلاق در پژوهش بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده‌اند (Lansdell et al., 2020). یکی از چالش‌های موجود در آموزش غلبۀ پژوهش‌های کمی پژوهش و کم‌توجهی به مباحث مربوط به پژوهش‌های کیفی است. در حوزۀ علوم انسانی، کاربرد دو پارادایم خردگرایانه و طبیعت‌گرایانه به روش‌های کمی و کیفی پژوهش منجر شده است. این روش‌ها مکمل یکدیگر هستند و برای شناخت پدیده‌ها می‏توان توأمان از آنها استفاده کرد؛ بنابراین، ضرورت دارد به هر دو روش به‌ صورت متعادل توجه شود و از هر گونه افراط ‌و تفریط در این زمینه اجتناب شود. از آنجا که در دورۀ کارشناسی، استادان بیشتر روش‌های پژوهش کمی را آموزش می‌دهند و با توجه به اینکه در سال‌های گذشته، پژوهشگران حوزۀ علوم انسانی بیشتر به اجرای پژوهش‌های کیفی روی آورده‌اند، توجه جدی‌تر به آموزش مباحث روش کیفی در دوره‌های تحصیلات تکمیلی ضرورتی انکارناپذیر است (Dwaase et al., 2020). به منظور کمک به ایجاد ارزش و پایداری واحدها، حسابداران باید مهارت‌های خود را به ویژه در تجزیه‌وتحلیل داده‌ها گسترش دهند تا در معرض خطر جایگزین شدن توسط متخصصان سایر حوزه‌ها قرار نگیرند (Aryanti & Adhariani, 2020)؛ با این حال، نتایج برخی از مطالعه‏ها نشان می‌دهد فارغ‌التحصیلان تحصیلات تکمیلی حسابداری از نظر فنی برای حضور در محل کار آماده هستند؛ اما در زمینۀ مهارت‌های کمی و کیفی هنوز راهی برای پیشرفت وجود دارد (Dolce et al., 2020). شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد کارفرمایان معمولاً مهارت‌های کمی و کیفی را بر مهارت‌های فنی در حرفۀ حسابداری ترجیح می‌دهند (Tan & Laswad, 2018). برای مثال، دولچه و همکاران تقاضای رو به رشد برای فارغ‌التحصیلان حسابداری که دارای توانایی‌های کار گروهی و مهارت‌های ارتباطی و بین‏فردی خوب هستند را تأیید کرده‌اند (Dolce et al., 2020). برنامه‌های حسابداری باید برای توسعۀ مهارت‌های کمی و کیفی که از نظر دانشجویان حسابداری و متخصصان شاغل مهم تلقی می‌شوند، در دسترس آنان قرار گیرند؛ بنابراین، چالش فعلی برای مؤسسه‏های آموزش عالی که دوره‌های حسابداری را تدریس می‌کنند، شناسایی مهارت‌ها و ابزارهای مرتبط با این حرفه و نحوه و زمان گنجاندن آنها در برنامه‌های درسی دانشگاهی است (Ahmed, 2019). کارفرمایان به طیفی گسترده‌ از مهارت‌های کاری (مهارت‌های کار تیمی، پتانسیل رهبری، ارتباطات کلامی و مهارت‌های بین‏فردی) نیاز دارند؛ اما به نظر می‌رسد فارغ‌التحصیلان به ‌اندازۀ کافی این مهارت‌ها را در برنامه‌های حسابداری خود آموزش ندیده‌اند. لین به این نتیجه رسید که بیشتر مربیان حسابداری و متخصصان حسابداری موافق هستند که آموزش حسابداری موجود باید اصلاح شود (Lin, 2008). در رابطه با این موضوع، چنگ  پیشنهاد کرد که آموزش حسابداری باید از «عرضه‏محور به تقاضامحور» تغییر یابد (Cheng, 2007). در همین راستا، آلبرشت و ساک استدلال کردند که هنوز هم از سوی کارفرمایان و هم اساتید حسابداری دربارۀ برنامه‌های حسابداری بحث و انتقادی مطرح می‌شود و آنها اعتقاد دارند تکیۀ شدید بر سخنرانی‌ها ممکن است مانعی برای کسب مهارت‌های حرفه‌ای باشد؛ زیرا به آنها نیاز است - نیاز ‌به خاطر سپردن و استفاده از دانش – و بنابراین، مهارت‌های حرفه‌ای که برای محل کار مفید هستند با مهارت‌هایی جایگزین می‌شوند که مفید نیستند (Albrecht & Sack, 2001). علاوه بر این، جکسون و همکاران اشاره کردند نیاز به اصلاح آموزش حسابداری برای پاسخگویی به الزامات محیط خارجی، با در نظر گرفتن تقاضای فزاینده برای انواع مهارت‌های حرفه‌ای که در زمینۀ حسابداری ضروری هستند، وجود دارد (Jackson et al., 2006). براون نیز تأکید می‌کند از اساتید حسابداری در سرتاسر جهان خواسته می‌شود برنامۀ درسی را تغییر دهند تا فارغ‌التحصیلان حسابداری با مجموعه‌ای گسترده‌تر از مهارت‌ها و ویژگی‌هایی آشنا شوند که بیش از تخصص حسابداری صرفاً فنی را در برمی‌گیرد (Braun, 2004). اهمیت آموزش و توانمندی دانشجویان برای ورود به مرحلۀ پژوهش به اندازه‌ای است که انجمن پژوهش‏های اقتصادی و اجتماعی در انگلستان دفترچه‌هایی راهنما را منتشر کرده است که در آنها، بخشی از چیزی را معرفی کرده است که پژوهشگران باید به عنوان پایۀ ورود به پژوهش بدانند تا کیفیت پژوهششان ارتقا یابد؛ برای مثال، این انجمن مهارت‌ها و توانایی‌های لازم در پژوهش برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی، به ویژه مقطع کارشناسی ارشد، در رشتۀ علوم انسانی را در سه حیطۀ (1) ادبیات پژوهش و ارزیابی؛ (2) طراحی پژوهش و راهبرد و (3) نوشتن و ارائه در نظر گرفته است. همچنین، بیان می‏کند دانشجو در سطح کارشناسی ارشد باید کاربرد روش‌شناسی را به‌خوبی درک کند و از آن استفاده کند و در سطح دکتری تلاش کند به معماها و مسائلی که به طور متداول تعریف می‌شوند، شکلی بازبینی‌شده بدهد (Dolce et al., 2020). مهارت‌های پژوهش‌های کمی و کیفی دانشجویان حسابداری برای ورود به حیطۀ پژوهش را می‌توان به پنج دسته تقسیم‏بندی کرد: 1- مهارت تفکر انتقادی: توانایی تجزیه‌وتحلیل اطلاعات، توانایی تصمیم‌گیری و سازمان‌دهی نظرها، توانایی دفاع از عقاید، قدرت مقایسه و استنتاج، ارزیابی بحث و توانایی حل مسأله است؛ 2- دانش ‌پایۀ پژوهش: دانشجوی پژوهشگر باید در زمینۀ تخصص و متناسب با دانستۀ خود وارد حیطۀ پژوهش شود. شناخت روش‌های پژوهش، شیوۀ پژوهش، داشتن ایدۀ مناسب برای تنظیم پژوهشی سودمند و تعریف صحیح (جامع‌ومانع) حیطۀ پژوهش از جملۀ دانش‏های پایه‌ هستند که دانشجو باید فرا گرفته باشد تا در حین پژوهش با راهنمایی استاد آنها را به‏درستی به کار گیرد. در این میان، توجه به اخلاق پژوهش به عنوان چتری حمایتی برای طی کردن مراحل پژوهش سالم حائز اهمیت است؛ 3- مهارت پیشینه‏یابی: پژوهش علاوه بر اینکه امری گروهی است و نه فردی، در خلأ رخ نمی‌دهد و به پژوهش‌های سابق و نتایج آن وابسته است. هر مطالعه ضمن آنکه بر مطالعات قبلی مبتنی است، خود مقدمۀ مطالعه‏های بعدی خواهد بود. هرچه تعداد این ارتباط‌ها و پیوندهای ممکن در یک مطالعه با مطالعه‌های پیشین و نظریه‌های موجود بیشتر باشد، سهم آن در بسط دانش بشری بیشتر خواهد بود؛ 4-مهارت‌های جمع‌آوری اطلاعات: استفاده از ابزار مناسب جمع‌آوری اطلاعات در تسهیل مراحل پژوهش و کیفیت آن تأثیرگذار است. شناخت ابزارهای مناسب یادداشت‏برداری، جمع‌آوری و ثبت دقیق منابع و ذخیرۀ اطلاعات مفید پژوهش برای استفادۀ بهینه و به‏موقع در زمان نگارش پژوهش از جملۀ مهارت‌هایی هستند که دانشجو از دورۀ کارشناسی باید با آنها مواجه شود و آنها را در خود توسعه بخشد و 5- مهارت ارائه، ارزیابی و ارزشیابی: یکی از اصول مهم در پژوهش‌ها، به ویژه در تحصیلات تکمیلی، تلاش برای ترویج و انتشار نتایج آن و ایجاد بستر نقد و گفت‏وگو برای کاربست آن است (Aryanti & Adhariani, 2020). همان‌طور که ملاحظه می‌شود، تمرکز پژوهش‌های خارج از کشور عمدتاً بر ادراک استادان و دانشجویان از درس روش پژوهش و چالش‌های آموزش آن است. در پژوهش‌های اندک داخلی نیز بیشتر از موانع اجرای پژوهش از ابعاد مختلف و چالش‌های آموزش روش پژوهش سخن به میان آمده است و پژوهشی انجام نشده است که به طور جامع دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری را مطالعه کند؛ بنابراین، توجه به تبیین و نیازسنجی مهارت‌های پژوهشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری موجب شکل‌گیری فرایند اصلاح و بهبود روش‌های علمی، آموزشی و پژوهشی در حوزۀ حسابداری می‌شود. این فرایند مبتنی بر فناوری و همراه با توسعۀ علمی است؛ به نحوی که موجب ارتقای کیفیت پژوهش‌های کمی و کیفی در درازمدت خواهد شد. این پژوهش بُعدی جدید از نیازهای آموزشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری در دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی را برآورده می‏کند و در راستای کاهش شکاف اطلاعاتی میان اساتید و دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری، گام‌هایی مؤثر را ارائه می‏کند. به طور کلی، در این پژوهش تلاش شده است تا مطالعه‏ای جامع و گسترده در رابطه با دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی انجام شود و به نظر می‌رسد اعتباریابی الگوی به‏دست‏آمده بر تقویت نتایج مؤثر واقع شود؛ بنابراین، در محیط حسابداری و در حال توسعۀ ایران، طراحی و ارائۀ الگویی منسجم علاوه بر تأکید بر یافته‌های ارزشمند سایر پژوهشگران و نیز گسترش و بسط مبانی نظری، برای ارائه و ارزیابی دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی ضروری به نظر می‌رسد. در این زمینه، این پژوهش با تکیه بر نظرهای متخصصان، استادان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری، در پی پاسخ به این پرسش خواهد بود که مهم‌ترین دانش و مهارت‌های مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری کدام‏اند؟

در زمینۀ پژوهش حاضر، پژوهش‌هایی مختلف انجام شده‏اند که در ادامه برخی از آنها ارائه شده‏اند.

ستایش و رضائیان‏زاده (1402) در پژوهشی عوامل مؤثر بر نوآوری در حسابداری را شناسایی و رتبه‌بندی کرده‏اند. بر اساس نتایج پژوهش، سه عامل برتر مؤثر بر نوآوری در حسابداری به ترتیب اهمیت، شامل پیشرفت‌های فناوری اطلاعات، تغییرات محیط کسب‌وکار و سطح دانش مالی و مهارت‌های تحلیلی حسابداران بوده‏اند. به منظور بهبود زمینه‌های نوآوری در حسابداری، نتایج این پژوهش حاکی از آن است که حسابداران باید از معلومات کلی در زمینۀ کسب‌وکار و پیشرفت‌های فناوری اطلاعات برخوردار باشند. همچنین، آنها به عنوان سرمایۀ انسانی فرآیند نوآوری در حسابداری، باید به طور مستمر سطح دانش مالی و مهارت‌های تحلیلی خود را از طریق کانال‌های مختلف آموزش دانشگاهی، دوره‌های آموزشی دیگر یا به صورت خودآموز ارتقاء دهند.

افخمی اردکانی و همکاران (1401) در پژوهشی تأثیر مهارت‌های تحلیل داده‌ها بر رفتار مالی کارکنان بخش حسابداری نهادهای عمومی غیردولتی را بررسی کرده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان داد مهارت‌های تحلیلی داده‌ها بر رفتار مالی کارکنان بخش حسابداری نهادهای عمومی غیردولتی تأثیری معنادار دارند. تأثیر مهارت‌های تحلیلی داده‌ها بر رفتار مالی کارکنان زن بخش حسابداری نهادهای عمومی غیردولتی نسبت به مردها و همچنین، باتجربه‌ها نسبت به بی‌تجربه‌ها یکسان است و همچنین، مهارت‌های تحلیل داده‌ها بر زیان‏گریزی، اطمینان بیش‌ازحد، عملکرد جمعی، درک خطر، پیش‌بینی‌های اقتصادی و جست‏وجوی اطلاعات تأثیری معنادار دارند.

طبیبی‏راد و همکاران (1401) تأثیر آموزش مبتنی بر هوش چندگانه بر عملکرد تحصیلی، انگیزه و مهارت‌های دانشجویان رشتۀ حسابداری را بررسی کرده‌اند. یافته‌ها حاکی از بهبود عملکرد تحصیلی و انگیزه در گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل است. همچنین، نتایج نظرسنجی از دانشجویان نشان از اثربخشی روش آموزشی مبتنی بر هوش چندگانه در تقویت مهارت‌های کلامی، ارتباطی و کار گروهی در آنها و رضایتشان از این روش نسبت به رویکرد سنتی تدریس دارد. به مدرسان و متخصصان برنامه‌ریزی درسی در رشتۀ حسابداری پیشنهاد می‌شود رویکردهای آموزش مبتنی بر هوش چندگانه را در طراحی و اجرای فرایند آموزش در دروس مختلف حسابداری استفاده کنند.

جامعی (1397) در پژوهشی تناسب محتوا و شیوه‏های آموزش حسابداری در مقطع کارشناسی ارشد با مهارت‌های مورد نیاز در بازار کار را بررسی کرده است. جامعۀ آماری پژوهش حاضر شامل اساتید دانشگاه، دانشجویان مقطع دکتری حسابداری و اعضای جامعۀ حسابداران رسمی ایران ‏است. نتایج پژوهش نشان داد محتوای آموزشی برنامۀ حسابداری برای آماده‏سازی فارغ‏التحصیلان به منظور انجام وظایف ابتدایی حسابداری شرکت‏ها مناسب است؛ ولی این محتوا در آماده‏سازی دانشجویان برای انجام وظایفی با مهارت‏هایی در سطوح بالاتر، مانند حسابرسی، طراحی سیستم و تصمیم‌گیری، کافی و مناسب نیست. پیشنهاد آزمودنی‌ها ارائۀ دروسی بیشتر در زمینه‏های یادشده، تغییر روش آموزش و استفاده از فناوری و لحاظ کردن دروه‏های کارآموزی حسابرسی است.

السوغایر و السلطان شکاف مهارت‌های فارغ‌التحصیلان حسابداری و مهارت‌های بازار مورد نیاز از دیدگاه اساتید و متخصصان حسابداری در شرکت‌های حسابداری در عربستان سعودی را بررسی کرده‏اند. همچنین، چالش‌هایی را بررسی کرده‌اند که برنامه‌های حسابداری و اساتید در تغییرات سریع با آنها مواجه هستند. یافته‌های پژوهش نشان‌دهندۀ شکاف بین آموزش حسابداری و تقاضای بازار کار است. برنامه‌های حسابداری بر مهارت‌های فنی و کمتر بر سایر مهارت‌های عمومی تمرکز دارند. فارغ‌التحصیلان حسابداری فاقد مهارت‌های بین‏فردی، گفت‏وگو و زبانی هستند. این مهارت‌های استخدامی باید در آموزش حسابداری ادغام شوند تا شکاف کاهش یابد. نتایج نشان داد تمایل فارغ‌التحصیلان حسابداری به یادگیری فراتر از کلاس‌های درس و دانشگاه یکی از چالش‌های حیاتی برای تجهیز آنها به مهارت‌های مورد نیاز است (Alsughayer & Alsultan, 2023).

ریجال دانش، مهارت‌ها و نگرش را تعیین کرده است که فارغ‌التحصیلان حسابداری باید در دورۀ صنعتی داشته باشند. نتایج پژوهش بر اساس دیدگاه یک دانشجو از این قرار است: آنها باید دارای تجربۀ کارآموزی، شرکت فعال در سمینارها، مهارت‌های حل مسأله و نگرش خوب باشند. دیدگاه دانشگاهی بر ارزش تحصیلی، توانایی سازگاری، تفکر انتقادی، رهبری و قدرت مبارزه تأکید دارد. دیدگاه کاربران فارغ‌التحصیل این است که آنها دارای مهارت‌های تحلیل دیجیتال، مهارت‌های کامپیوتری و خلاق هستند. علاوه بر این، این سه دیدگاه نیز دیدگاهی مشابه دارند مبنی بر اینکه فارغ‌التحصیلان حسابداری باید از نظر فنی سواد داشته باشند، دانش حسابداری پایه، مهارت‌های تحلیلی، مهارت‌های ارتباطی، تجربۀ کاری، مهارت‌های زبان خارجی، گواهینامۀ حرفه‌ای، ابتکار، کار گروهی، صداقت، دقت و جزئیات را داشته باشند (Rijal, 2023).

آریانتی و ادهاریانی ادراکات دانشجویان حسابداری و انتظارات کارفرمایان نسبت به مهارت‌ها و دانش مورد نیاز فارغ‌التحصیلان حسابداری در اندونزی را توصیف کرده‏اند. نتایج پژوهش نشان داد درک دانشجویان از صداقت، یادگیری مستمر و اخلاق کاری مهارت‌هایی مهم هستند؛ در حالی ‌که کارفرمایان بر اهمیت اخلاق کاری، کار گروهی و مدیریت زمان تأکید می‏کنند. دانش مورد نیاز فارغ‌التحصیلان حسابداری در درک دانشجویان شامل حسابداری مالی، گزارشگری مالی و تجزیه‌وتحلیل صورت‌های مالی است؛ در حالی که کارفرمایان اهمیت تجزیه‌وتحلیل صورت‌های مالی، دانش برنامۀ مایکروسافت آفیس و حسابداری مالی را درک کردند. تجزیه‌وتحلیل بیشتر نشان داد شکاف انتظاری بین ادراک دانشجویان و انتظارات کارفرمایان نسبت به مهارت‌های - نه دانش - مورد نیاز فارغ‌التحصیلان حسابداری وجود دارد (Aryanti & Adhariani, 2020).

عثمانی و همکاران ادراکات دانش‌آموزان از مهارت‌هایی که معمولاً برای رشتۀ حسابداری و مالی مهم شناسایی می‌شوند را ارزیابی کرده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان داد مهم‌ترین مهارت‌های فارغ‌التحصیل مهارت‌های ارتباطی و پس از آن، مهارت‌های تحلیلی و خودمدیریتی هستند. همچنین، یافته‌ها نشان داد زبان آموزشی برای چند مهارت فارغ‌التحصیلان از جمله مهارت‌های بین‏فردی، برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی، ارتباطات، خودمدیریتی و مهارت‌های تحلیلی از نظر آماری معنادار است. سن از نظر آماری برای مهارت‌های تفکر انتقادی و جنسیت از نظر آماری برای مهارت‌های رهبری، فناوری و ارتباطی معنادار است (Osmani et al., 2017).

سیتول در پژوهشی مهارت‌ها و دانش فارغ‌التحصیلان حسابداری مرتبط با نقش آنها در ارائۀ خدمات شایسته و حرفه‌ای را بررسی کرده است. داده‌ها از کارفرمایان در رابطه با ده حوزۀ مهارت و دانش فناوری اطلاعات قابل ‌اجرا برای فارغ‌التحصیلان حسابداری به ‌دست ‌آمده است. نتایج پژوهش نشان داد دانشجویان در زمینۀ واژه‌پردازی و دانش مهارت‌های نرم‌افزار ارتباطات بهتر آموزش می‌بینند؛ با این حال، کارفرمایان از فارغ‌التحصیلان حسابداری سطح ابتدایی انتظار دارند که دانش بسته‌های حسابداری و شایستگی‌های صفحه گسترده را داشته باشند (Sithole, 2015).

با توجه به پیشینۀ پژوهش، نقدهای واردشده به چارچوب دانش و مهارت مورد نیاز دانشجویان حسابداری نیاز به مدل کامل‌تر و جامع‌تر را ضروری کرده‏اند. با وجود پژوهش‌های مختلف، هیچ یک از این پژوهش‌ها به ترکیب یافته‌ها و نتایج پژوهش‌های قبلی برای دست‏یابی به دیدگاهی جامع دربارۀ ابعاد و مؤلفه‌های مؤثر در الگوی آموزشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری در دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی به صورت الگوی طراحی‌شده توجه نکرده‌اند و از این نظر، گفته می‌شود این پژوهش بدیع است. در این پژوهش، با توجه به نبود الگوی منسجم آموزشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری در دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی و همچنین، دیدگاه‌های متفاوت در طراحی الگو، رویکردی جدید برای دست‏یابی به محیطی با کمترین میزان ترک تحصیل مطرح می‌شود؛ از این ‌رو، این پژوهش قصد دارد پس از تحلیل ابعاد و مؤلفه‌های محیط یادگیری از طریق واکاوی پژوهش‌ها در حوزۀ حس حضور و تجمیع یافته‌ها، الگوی کیفی آموزشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری در دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی را طراحی و الگوی مدنظر را اعتباریابی درونی کند تا راهنمای دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری و اساتید دانشگاه رشتۀ حسابداری باشد.

 

پرسش‏های پژوهش

  1. الگوی آموزشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری در دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی چگونه است؟
  2. الگوی آموزشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری در دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی از چه میزان اعتباری برخوردار است؟

 

روش‌ پژوهش

پژوهش حاضر از نظر ماهیت از نوع پژوهش‏های ترکیبی است که در این نوع طرح پژوهشی، ابتدا داده‌های کیفی و سپس، داده‌های کمی گردآوری و تحلیل می‌شوند. در بخش کیفی پژوهش، از میان رویکردهای متعدد پژوهش کیفی برای بررسی ابعاد و مؤلفه‌های الگوی آموزشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری در دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی، رویکرد تحلیل تم برگزیده شد. در این بخش، برای جمع‌آوری داده‌ها از مصاحبۀ عمیق نیمه‏ساختاریافته و به منظور شناسایی خبرگان از تکنیک گلوله برفی استفاده ‌شده است که یکی از روش‌های نمونه‌گیری هدفمند است. در این نوع نمونه‌گیری، نخست، چند نفر را که دارای مشخصات مدنظر هستند، پیدا می‏کنند و بعد از مصاحبه با آنها تقاضا می‌شود افرادی دیگر را برای مصاحبه معرفی کنند و به ‌این ‌ترتیب، رفته‌رفته بر تعداد پاسخگویان افزوده می‌شود (دیانتی دیلمی و خداکرمی، 1396). با توجه به اینکه از سال 1400 سرفصل دروس کارشناسی ارشد رشتۀ حسابداری تغییر پیدا کرده است و عناوین‏ درس روش پژوهش و درس تحلیل آماری به عنوآنهای «تحلیل آماری اقتصادسنجی، کاربرد اقتصادسنجی در پژوهش‏های حسابداری، تحلیل آماری پیشرفته برای پژوهش‏های کمی و کیفی، کاربرد آمار در پژوهش‏های کمی و کیفی حسابداری» اضافه شده‏اند و این دروس با توجه به سرفصل و نام درس به‏اجبار توسط اساتید حسابداری و مدیریت مالی در دانشگاه‏ها تدریس می‏شوند، در این پژوهش، افرادی انتخاب شده‏اند که  هم تخصص حسابداری و مدیریت مالی داشته‏اند و هم در این دروس تدریس کرده‏اند. این افراد با استفاده از نمونه‏گیری هدفمند انتخاب شدند؛ بنابراین، جامعۀ آماری پژوهش در بخش کیفی را کلیۀ خبرگان (اساتید رشتۀ حسابداری و مدیریت مالی) تشکیل می‏دهند که علاوه بر داشتن تجربه، تخصص و اشراف کامل بر روی موضوع دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی، در این زمینه نیز صاحب‌نظر و دارای شرایط زیر هستند: 1- دارای مدرک دکتری در رشتۀ حسابداری یا مدیریت مالی باشند؛ 2- سابقۀ راهنمایی پایان‏نامۀ ارشد یا رسالۀ دکتری را داشته باشند و 3- سابقۀ تدریس در دروس تحلیل آماری و روش پژوهش در مقطع تحصیلات تکمیلی را داشته باشند. در پژوهش کیفی، تعداد شرکت‌کنندگان یک بحث آماری نیست و یک تعداد از قبل تعیین‌شده برای اندازۀ نمونه وجود ندارد، بلکه زمانی که توصیفات شرکت‌کنندگان به حد اشباع می‌رسد، تعداد شرکت‌کنندگان نیز کامل می‌شود؛ به ‌این‌ترتیب که هرگاه پژوهشگر به این نتیجه برسد که پاسخ‌های داده‏شده یا مصاحبه‌های انجام‌شده با افراد مطلع به اندازه‏ای به همدیگر شباهت دارند که به تکراری شدن پاسخ‌ها یا مصاحبه‌ها منجر می‏شوند و داده‌هایی جدید در آنها وجود ندارد، تعداد مصاحبه‌ها را کافی می‏داند و دست از مصاحبه می‌کشد؛ بنابراین، 25 مصاحبه انجام شد؛ ولی با توجه به اینکه روند مصاحبه‌ها به سمت تکرار پیش رفت و از مصاحبۀ 21ام به بعد داده‏ای جدید فراهم نشد و به ‌عبارت ‌دیگر، داده‌ها به مرز اشباع رسید، مصاحبه‌ها متوقف شدند و تحلیل مبتنی بر همان تعداد انجام شد. روش رسیدن به اشباع نظری به این صورت بود که در فرآیند تحلیل مصاحبه‌ها، به‌جای اینکه تحلیل‌ها یک‏جا انجام شوند، به صورت تدریجی عمل شد و پس از هر مصاحبه‌ای فرآیند تحلیل مضمون انجام شد، تا زمانی که مفهومی جدید حاصل نشد. بخش کمی این پژوهش به دنبال آزمون الگوی آموزشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری در دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی است؛ بنابراین، از نظر هدف کاربردی است و در دستۀ پژوهش‌های توصیفی قرار می‏گیرد و الگوی ساخته‏شده با روش کمی به صورت پیمایشی همبستگی بررسی می‌شود. با توجه به به‏کارگیری داده‌های تاریخی، پژوهش حاضر پژوهشی گذشته‌نگر است و از آنجا که داده‌های مورد نیاز پژوهش از اطلاعات آرشیوی به دست آمده است، یک پژوهش کتابخآنهای تلقی می‏شود و در بخش آزمون الگو نیز پرسشنامه‌ای است. در بخش کمی پژوهش، جامعۀ آماری را فارغ‏التحصیلان مقطع دکتری رشتۀ حسابداری تشکیل می‌دهند. برای نمونه‌گیری، از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده و برای تعیین حجم نمونه از فرمول معرفی‌شده برای مدل‌سازی معادلات ساختاری به صورت رابطۀ (1) استفاده شده است (تفتیان و باقی‏نسب، 1402):

(1)

 

(2)

 

(3)

 

(4)

 

(5)

 

(6)

 

(7)

 

(8)

 

 

که در آن، j تعداد متغیرهای مشاهده‌‏شده، k تعداد متغیرهای پنهان، ρ ضریب همبستگی برای یک بردار تصادفی نرمال دومتغیره، δ اندازۀ اثر پیش‌بینی‌شده، α نرخ خطای نوع 1 و β نرخ خطای نوع 2 است. با توجه به رابطۀ (1)، حداقل نمونه 140 نفر و بهترین نمونه 420 نفر محاسبه شده است؛ به این ترتیب، برای تعیین میزان مطلوبیت الگوی پیشنهادی، پرسشنامه‌ای بر اساس مقوله‌ها و مضامین اصلی مستخرج از کدگذاری‌ها طراحی شد. پرسشنامه شامل 8 بُعد اصلی و 95 پرسش است و در طیف 5 گزینه‌ای لیکرت (بسیار زیاد، زیاد، متوسط، کم و بسیار کم)  طراحی و تنظیم شده است و به این ترتیب، از 1 تا 5 نمره‌گذاری شده است. پس از طراحی پرسشنامه، در یک بررسی مقدماتی، به منظور برآورد میزان روایی پرسشنامه و پرسش‏های مطرح‏شده، به اساتید رشتۀ حسابداری و مدیریت مالی پرسشنامه ارسال شد. بر اساس دریافت بازخوردهای اصلاحی و اصلاح جمله‌بندی‏های پرسشنامه با توجه به نظر ایشان، از روایی پرسشنامه و تطابق موضوع با پرسش‏ها و قابلیت استفاده و به‏جا بودن پرسش‏های مطرح‏شده اطمینان حاصل شد. بر این پایه، مشخص شد پرسش‏های پرسشنامه قدرت توضیح‏دهی و آزمون ابزار اندازه‌گیری طراحی‌شده را دارند. با توجه به عدم در دسترس بودن افراد نمونه در این بخش به صورت حضوری، پرسشنامه به صورت الکترونیکی طراحی ‌شده است و با توجه به فرمول معرفی‌شده برای مدل‌سازی معادلات ساختاری که بر اساس آن حداقل نمونه 140 نفر است، لینک پرسشنامۀ طراحی‏شده از طریق فضای مجازی (واتساپ، تلگرام و ایتا) برای 200 نفر از فارغ‏التحصیلان دکتری رشتۀ حسابداری ارسال شده است و از آنها خواسته شده است تا در بازۀ زمانی 10روزه به پرسشنامه‏ها پاسخ دهند. به‏محض جواب دادن افراد به پرسشنامه‏ها، جواب‏های آنها در پرسشنامۀ آنلاین قابل رؤیت بوده است. از میان 200 لینک ارسال‏شده، 170 پرسشنامه در بازۀ زمانی 25روزه تکمیل شده‏اند و از میان پرسشنامه‏های تکمیل‏شده و عودت داده‏شده، 157 پرسشنامه قابلیت تحلیل را داشته‏اند و استفاده شده‏اند. شیوۀ تحلیل داده‌ها بر اساس مدل‏یابی معادلات ساختاری مبتنی بر رویکرد کمترین مربعات جزئی با نرم‌افزار اسمارت پی‏ال‏اس[1] انجام شده است. مدل اندازه‌گیری شامل پایایی شاخص‌ها (ترکیبی و آلفا)، روایی همگرا و واگرا و مدل ساختاری شامل ضریب مسیر، معناداری و شاخص ضریب تعیین بود که برای بررسی فرضیه‌ها استفاده شدند. دلایل استفاده از پی‏ال‏اس در این پژوهش ارزیابی مدل‌های سلسله‏مراتبی و عدم نیاز به پیش‌فرض‌های توزیع نرمال داده و حل مسألۀ همانندی مدل اندازه‌گیری، عدم داده‌های گمشده و دورافتاده‌ها هستند. همچنین، این روش پیش‌بینی‏مدار است و می‌تواند در ساخت نظریه به کار رود. تحلیل داده‌ها مبتنی بر روش مدل‏سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار پی‏ال‏اس است و برای بررسی برازش مدل ساختاری از شاخص‌های R Squares، Q Squares و معیار نیکویی برازش (GOF)[2] استفاده شده است.

تحلیل داده‌ها و یافته‌ها: در بخش کیفی پژوهش، پس از انجام مصاحبه با خبرگان، محتوای مصاحبه‌ها اجرا و در طی جلسه‏های مصاحبه مستند شد. تمامی مصاحبه‌شوندگان دارای مدرک دکتری بودند. آمار جمعیت‏شناختی در جدول (1) ارائه ‌شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 1: آمار جمعیت‏شناختی مصاحبه‌شوندگان

Table 1: Demographic statistics of the interviewees

متغیر

گروه

خبرگان

فراوانی

درصد

جنسیت

مرد

19

76

زن

6

24

سن

40 تا 45 سال

4

16

46 تا 50 سال

19

76

بالای 50 سال

2

8

مرتبۀ علمی

دانشیار

1

4

استادیار

24

96

سابقۀ تدریس

10 تا 15 سال

5

20

16 تا 20 سال

18

72

بالای 20 سال

2

8

جمع

25

100

با توجه به جدول (1)، در پرسشنامۀ مربوط به خبرگان، از 25 نفر افراد نمونه که جواب داده‌اند، 19 نفر مرد و 6 نفر زن بوده‏اند که نشان می‌دهد 76 درصد مرد و 24 درصد زن هستند. از طرفی، بیشتر خبرگان (76 درصد) بین 46 تا 50 سال سن دارند. فقط یک نفر از خبرگان در مرتبۀ علمی دانشیاری بوده است و 24 نفر استادیار بوده‌اند. از نظر سابقۀ تدریس، بیشتر خبرگان (72 درصد) 16 تا 20 سال سابقۀ تدریس داشته‌اند. در جدول (2)، آمار جمعیت‏شناختی فارغ‏التحصیلان مقطع دکتری رشتۀ حسابداری ارائه شده است که نمونۀ بخش کمی پژوهش بوده‌اند.

 

جدول 2: آمار جمعیت‏شناختی فارغ‏التحصیلان مقطع دکتری رشتۀ حسابداری

Table 2: Demographic statistics of postgraduate accounting students

متغیر

گروه

فارغ‏التحصیلان مقطع دکتری رشتۀ حسابداری

فراوانی

درصد

جنسیت

مرد

58

5/36

زن

99

5/63

سن

کمتر از 25 سال

38

9/23

بین 26 تا 35 سال

54

2/35

بین 36 تا 45 سال

48

2/30

بین 46 تا 55 سال

17

7/10

میزان تحصیلات

دکتری

157

100

جمع

157

100

 

 

با توجه به جدول (2)، در پرسشنامۀ مربوط به فارغ‏التحصیلان، از 157 نفر افراد نمونه که جواب داده‌اند، 58 نفر مرد و 99 نفر زن بوده‏اند که نشان می‌دهد 5/36 درصد مرد و 5/63 درصد زن هستند. از طرفی، بیشتر فارغ‏التحصیلان (2/35 درصد) بین 26 تا 35 سال سن دارند. حدود 24 درصد کمتر از 25 سال، 30 درصد بین 36 تا 45 سال و 11 درصد بین 46 تا 55 سال سن داشتند. در گام اول تحلیل تم با مطالعۀ دقیق متن مصاحبه، در ابتدا، برای هر یک از مصاحبه‌های تهیه‌شده تمامی ایده‌های مستقل در قالب مفاهیم و تم‌ها دسته‌بندی شدند و چنین کاری برای هر کدام از مصاحبه‌ها انجام‌ شد. این روند برای تمامی متن‌های مصاحبه انجام شد و در نهایت، 196 مفهوم شناسایی شدند که با در نظر گرفتن مفاهیم مشابه، در نهایت، 21 مفهوم و 30 مقولۀ فرعی استخراج شدند. در مرحلۀ دوم، پس از بررسی تم فرعی شناسایی‌شده، در نهایت، 8 تم اصلی استخراج شدند.

 

جدول 3: مفاهیم شناسایی‌شده

Table 3: Concepts identified

تم‌های اصلی

تم‌های فرعی

مفاهیم

 

 

 

 

 

 

کمی و اقتصادسنجی

 

 

 

 

روش‌های مناسب تخمین

تحلیل مدل‌های دینامیک اقتصادسنجی، انجام پیش‌فرض‌های تخمین مدل، بررسی برازندگی مدل‌های آماری، تعیین سطح معناداری، محاسبۀ مقادیر پارامترهای آزاد و مقید یک مدل.

آزمون فرضیه

انجام آزمون ریشه واحد، انجام ناهمسانی واریانس، تشکیل فرض صفر، آشنایی با اصطلاح فرض صفر، انجام آزمون خطای استاندارد میانگین، انجام آزمون کولموگروف – اسمیرنف.

تحلیل رگرسیون

تحلیل رگرسیون چندگانه، نحوۀ اجرا و تفسیر کلیۀ بخش‌های خروجی یک رگرسیون، آشنایی با فروض کلاسیک رگرسیون، تخمین رگرسیون با متغیر تعدیل‏گر مجازی، تخمین رگرسیون خودهمبسته با وقفۀ توزیعی.

بررسی متغیرها

آشنایی با متغیرهای مجازی و کاربردهای آنها، سطح معناداری متغیرها، آزمون پایایی متغیرها، ارزیابی ضرایب متغیرها، شناسایی انواع متغیرها و تعیین نقش آنها، تبدیل متغیر کمی به متغیر مجازی، ترکیب متغیرهای پرسشنامه و صورت‌های مالی.

مدل‌های آماری

مدل‌های غیرخطی و برآورد مدل‌های معادلات هم‏زمان، مدل رگرسیون دومرحله‌ای فاما - مکبث، مدل‌های ایستا و پویا، مدل لاجستیک باینری، مدل خطی تعمیم‌یافته، مـدل استنباط‏شده بر اساس آمار بیز، مدل‌های درختی و ماشین بردار پشتیبان.

تحلیل داده‌ها

پیوند مستمر پژوهشگر با واقعیت‌های موجود در محیط پژوهش کیفی، کسب شناخت دقیق‌تر از موضوع پژوهش، مطالعۀ عمیق‌تر جامعۀ پژوهش، ثبت واقعیت به طوری که از سوی پاسخگویان دیده و تجربه ‌شده باشد، رجوع به واقعیت بدون تصورات از پیش پنداشته‏شده یا مدل‌ها و الگوهای از پیش ‌ساخته‏شده، برخورداری از اصالت دیدگاه افراد مورد مطالعه به‌جای دیدگاه پژوهشگر، توصیف سیستم معانی مشترک پاسخگویان به صورت دقیق، عمیق و همه‌جانبه.

 

 

 

کیفی

 

 

آشنایی با طرح پژوهش، ابعاد شناختی و فلسفی پژوهش‌های کیفی

ارائۀ یک نظریۀ جدید، کدگذاری داده‌ها و تحلیل استقرایی، تعیین قابلیت اطمینان داده‌های میدانی، استفاده از تم مشخص کردن تجربه‏های شخصی مشارکت‌کنندگان به وسیلۀ بینش عمومی از کل داده‌ها، مطالعۀ واقعیت از درون به‌جای بیرون، تفسیر اطلاعات به‌جای تحلیل آماری داده‌ها، درک معنای مستتر در رفتارها.

مراحل انجام پژوهش با استفاده از روش کیفی

توانایی نگارش پیشینۀ پژوهش به صورت انتقادی، ارائۀ دلیل منطقی برای انجام پژوهش مدنظر، شناسایی انواع متغیرهای پژوهشی، آشنایی با لزوم پشتیبانی شدن تک‌تک فرضیه‏ها و مدل‌ها در مبانی نظری، ارائۀ مستند تعاریف مفهومی و عملیاتی و بیان تعاریف همۀ واژه‌های اصلی به‌کاررفته در عنوان و فرضیه‏ها، آشنایی با چالش‌ها و خطاهای مرسوم، تدوین عنوان و چکیدۀ تأثیرگذار، ویرایش حرفه‌ای پیش از ارسال مقاله.

 

 

 

 

 

مقاله‌نویسی

نگارش و تنظیم مقالۀ علمی

ارائۀ صحیح، دقیق، روشن و مختصر نتایج پژوهش، توانایی بحث و نتیجه‌گیری از یافته‏ها، مقایسه کردن یافته‌ها با پیشینۀ نظری و تجربی، توضیح روشن و روان کاربرد نتایج پژوهش برای هر یک از گروه‏های استفاده‌کننده، بیان دقیق نقاط تمایز پژوهش و نبود مقالۀ منتشرشدۀ مشابه، ارائۀ تفاسیر مناسب دربارۀ نتایج آزمون هر یک از فرضیه‌ها، شناسایی خلأ موجود در پژوهش‌های پیشین و اهداف پژوهش (دانش شکافی)، ارائۀ پیشنهادهایی برای پژوهش‏های آتی.

گزارش نتایج

ارائۀ صحیح، دقیق، روشن و مختصر نتایج پژوهش، توانایی بحث و نتیجه‌گیری از یافته‏ها، مقایسه کردن یافته‌ها با پیشینۀ نظری و تجربی، توضیح روشن و روان کاربرد نتایج پژوهش برای هر یک از گروه‏های استفاده‌کننده، بیان دقیق نقاط تمایز پژوهش و نبود مقالۀ منتشرشدۀ مشابه، ارائۀ تفاسیر مناسب دربارۀ نتایج آزمون هر یک از فرضیه‌ها، شناسایی خلأ موجود در پژوهش‌های پیشین و اهداف پژوهش (دانش شکافی)، ارائۀ پیشنهادهایی برای پژوهش‏های آتی.

تسلط کامل به برنامۀ ویراستیاری

نگارش گزارش بدون غلط‌های دستور زبان، رعایت نکات نگارشی همانند فونت و اندازه و فاصله و غلط املایی در متن، نظم فهرست و انطباق شمارۀ صفحه، درست و به‏جا به کار بردن علائم نگارشی به ظاهر پیش‏پاافتاده، اصلاح نیم‌فاصله‌های رعایت‏نشده در متن یا اعرابی که به‌اشتباه گذاشته ‌شده‏اند، تبدیل واژه‌هایی که به صورت فینگلیش (کلمات فارسی که با حروف انگلیسی نوشته ‌شده‏اند) به زبان فارسی، بررسی متن از لحاظ اشتباه‏های احتمالی املایی، تبدیل ارقام عربی به معادل فارسی.

تسلط کامل به برنامۀ ویراستیاری

پرهیز از نوشتن مطالب تکراری در فصل‌ها، اهمیت اجرای پژوهش و وجود تمایز و نوآوری، شناسایی کاربران و سازمآنهای همکاری‏کننده، تهیه و تنظیم گزارش پایانی پایان‌نامه با توجه به دستورالعمل نگارش مخصوص هر دانشگاه.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پایان‌نامه‌نویسی

آشنایی با چارچوب نگارش پایان‌نامه

دست‏یابی به یک چارچوب نظری بر اساس پیشینۀ نظری و عملی به منظور تدوین نظریه، شناسایی شیوۀ عملیاتی کردن متغیرها و روش‌های پژوهش در مطالعه‏های پیشین، حفظ انسجام و سازمان‌دهی منطقی مطالب، بهره‌گیری کافی از منابع لاتین، استفاده از منابعی که ارتباطی مشخص با موضوع پژوهش داشته باشند، دست‏یابی به مبنایی برای تدوین و توسعۀ فرضیه‌های پژوهش، یافتن ارتباط بین دستاوردها و یافته‌های پژوهش‌های پیشین با موضوع تحت بررسی، تفکیک صحیح پیشینۀ نظری و عملی.

آشنایی با ادبیات و پیشینۀ پژوهش

بیان دلایل استفاده از روش‌های آزمون‌ها، به تصویر کشیدن فرآیند آزمون فرضیه‌ها با استفاده از داده‌های گردآوری‌شده، بیان صحیح نوع و روش پژوهش از ابعاد مختلف، معرفی ابزار مناسب و کفایت توضیحات، معرفی صحیح اعضای جامعۀ پژوهش، بیان دلایل انتخاب جامعۀ آماری، بیان روش انتخاب نمونه و تعیین حجم آن، بیان صحیح معیار اندازه‌گیری متغیرها، تعیین نقش متغیرها شامل مستقل و وابسته، ارائۀ مدل‌های رگرسیونی و مفهومی، معرفی نرم‌افزار آماری.

آشنایی با روش‌شناسی پژوهش

بیان دلایل استفاده از روش‌های آزمون‌ها، به تصویر کشیدن فرآیند آزمون فرضیه‌ها با استفاده از داده‌های گردآوری‌شده، بیان صحیح نوع و روش پژوهش از ابعاد مختلف، معرفی ابزار مناسب و کفایت توضیحات، معرفی صحیح اعضای جامعۀ پژوهش، بیان دلایل انتخاب جامعۀ آماری، بیان روش انتخاب نمونه و تعیین حجم آن، بیان صحیح معیار اندازه‌گیری متغیرها، تعیین نقش متغیرها شامل مستقل و وابسته، ارائۀ مدل‌های رگرسیونی و مفهومی، معرفی نرم‌افزار آماری.

آشنایی با تحلیل داده‌ها

مقایسۀ نتایج با نظریه‌های پژوهش و انتظارات اولیۀ پژوهشگر، بیان دلایل احتمالی رد فرضیه‌ها، ارائۀ پیشنهادهایی به افراد گروه‌ها و سازمآنهای ذی‏نفع و مرتبط با موضوع پژوهش با استفاده از نتایج حاصل از آزمون فرضیه‌ها، پرهیز از ارائۀ پیشنهادهایی به صورت دستوری و الزامی، پرهیز از بزرگ‌نمایی کردن پیشنهادهای کاربردی، تفسیر حسابداری یافته‌های فصل چهارم پایان‌نامه بدون تأکید بر اعداد و ارقام آماری.

آشنایی با بحث و نتیجه‌گیری

مقایسۀ نتایج با نظریه‌های پژوهش و انتظارات اولیۀ پژوهشگر، بیان دلایل احتمالی رد فرضیه‌ها، ارائۀ پیشنهادهایی به افراد گروه‌ها و سازمآنهای ذی‏نفع و مرتبط با موضوع پژوهش با استفاده از نتایج حاصل از آزمون فرضیه‌ها، پرهیز از ارائۀ پیشنهادهایی به صورت دستوری و الزامی، پرهیز از بزرگ‌نمایی کردن پیشنهادهای کاربردی، تفسیر حسابداری یافته‌های فصل چهارم پایان‌نامه بدون تأکید بر اعداد و ارقام آماری.

 

کسب مهارت‌های حرفه‌ای و آموزش عمومی

 

 

کسب مهارت‌های ارتباطی

تعامل نوشتاری در ارائۀ گزارش‌های مالی و حسابداری، رازداری دربارۀ اطلاعات مالی، توانایی انجام کار در محیط‌های گروهی، مسئولیت‌پذیری و قدرت یادگیری زیاد، مهارت تعامل و ارتباط شغلی با همکاران در محیط کار، مهارت صبوری و تحمل فشار در شرایط کاری پرحجم و سخت با حقوق زیاد، حرفه‌ای‏گری و دارا بودن اخلاق حرفه‌ای و تعهد کاری.

کسب مهارت‌های راهبردی

مدل‌سازی تصمیم‌گیری کسب‌وکار، برقراری نظم در امور مالی شرکت، تنظیم راهبردهای کوتاه یا بلندمدت، بهبود عملکرد خود با بررسی عملکرد دیگران و کمک گرفتن از تجربه‏های آنان، مدیریت زمان در انجام اولویت‏ها، برخورداری از دقت و تمرکز زیاد.

کسب مهارت‌های فناورانه

آشنایی و استفاده از نرم‌افزارها

آشنایی و استفاده از نرم‌افزار صفحه گسترده، آشنایی و استفاده از نرم‌افزارهای پردازش متن، آشنایی و استفاده از نرم‌افزار پایگاه داده، آموزش کدنویسی در Eview به صورت کاربردی، آشنایی با کاربرد نرم‌افزار تحلیل آماری SPSS و Eview.

مدیریت سیستم

مدیریت فایل و دایرکتوری، برنامه‌ریزی و حسابرسی سیستم‌های اطلاعاتی، روش‌های مختلف جست‏وجوی موضوع، پایگاه‌های داده و سایت‌های معتبر، مدیریت فناوری و بودجه‌بندی، تجزیه‌وتحلیل سیستم‌ها، یادگیری ماشین، یادگیری نظارت‌شده و یادگیری بدون نظارت، برنامه‌نویسی برای تحلیل‌های پیشرفتۀ آماری.

 

اخلاق پژوهش

مفهوم سرقت ادبی و اهمیت روش‌های تشخیص و اجتناب از آن

عدم استفاده از نوشته‌های دیگر پژوهشگران بدون استناد مناسب یا کسب اجازه، انطباق کامل همۀ استنادها به فهرست منابع، در نظر گرفتن اولویت‌ها و نیازهای پژوهشی جامعه و پرهیز از کارهای با پس‌زمینۀ نظریۀ صرف، خودداری از حذف و دست‏کاری اطلاعات اصلی منابع، خودداری از بهره‌برداری مالی از کارهای دیگران بدون اینکه منفعتی نصیبشان شود، استفاده از نقل‌قول‌ها، در متن مشخص شود قصد سرقت ادبی وجود ندارد.

به‏کارگیری استانداردهای اخلاقی

سهل‌انگاری در اجرای پژوهش یا سپردن اجرای کار به دیگران، عدم افشای اطلاعات محرمانۀ افراد و سازمآنهای مشارکت‌کننده در پژوهش، احترام به عالمان در نقد دیدگاه‌های آنها، نگارش پژوهش به‌گونه‌ای نباشد که کسی یا گروهی محتمل آسیب یا ضرری شود و از میدان بیرون رود، ترتیب اسامی باید بر اساس سهم هر یک از نویسندگان در نگارش مقاله و مشارکت خلاقانۀ آنها باشد نه بر اساس جایگاه یا سوابق افراد، خودداری از به چاپ رساندن داده‌های مقالۀ پیشین با اندکی تغییر در متن در مقاله‌ای با عنوان جدید.

فضایل اخلاقی در پژوهش

توجه به نقش پیش‌فرض‌های ارزشی، حقیقت‌جویی در پژوهش، توجه قرار دادن اصل بی‌طرفی در پژوهش، تحمیل نکردن دیدگاه‌ها، خواسته‌ها و اغراض شخصی یا صنفی خود بر موضوع پژوهش، با شوق‌وذوق و نشاط در پی حل مسأله بودن و هرگز خستگی و کسالت به خود راه ندادن، انجام پژوهش به صورت گروهی، تصحیح انگیزه و نیت.

آسیب‌شناسی اخلاقی پژوهش

استفاده از داده‌های نامعتبر و غیرواقعی، بیان ناقص یافته‌ها یا انتشار نتایج به نفع یک گروه یا سازمان، دخالت دادن خواسته‌های شخصی، تدوین مقاله و پایان‌نامه با رویکرد رفع تکلیف و اخذ مدارک و مدارج علمی و عدم توجه به موضوع تولید علم و همچنین تقلید و عدم خلاقیت و نوآوری، انجام کارهای تکراری و مشابه و عدم اطلاع مراکز و پژوهشگران از فعالیت‌های علمی همدیگر و فقدان بانک‌های اطلاعاتی جامع موضوع‏های مورد پژوهش.

 

 

 

 

 

 

 

 

کسب دانش در زمینه‌های مختلف مورد نیاز حسابداری

آشنایی با مباحث مالیاتی

ثبت‌نام در نظام مالیات بر ارزش‌افزوده و ارائۀ اظهارنامۀ ارزش‌افزوده، شناسایی هزینه‌های قابل‌قبول مالیاتی، وظایف مؤدیان مالیاتی، مهلت تسلیم اظهارنامۀ مالیاتی.

آشنایی با خدمات حسابرسی

بررسی تغییرات مربوط به نقش‌ها و مسئولیت‌ها در محیط حسابرسی داخلی، ویژگی‌های حسابرسان و مؤسسه‏های حسابرسی و تفاوت‌های بین آنها و فعالیت‌هایشان و همچنین توانایی‌های شخصی حسابرس مانند توانایی‌های ارتباطی و مهارت‌های ویژه، تنظیم گزارش حسابرسی برای طرح و بررسی توسط مدیران، تنظیم گزارش حسابرسی حاوی نظر حسابرس در ارتباط با قضاوت در اختلاف چند نفر برای ارائه در دادگستری.

شناخت قانون کسب‌وکار

نظارت بر قوانین با در نظر گرفتن درآمد و اهداف برای اجتناب از ضرر، آشنایی با نحوۀ اعمال ساختار سهام تشویقی در حقوق کسب‌وکار نوپا و قدمت‏دار، آشنایی با عملکرد هیئت‌مدیره طبق مقررات شرکت، آشنایی با مسئولیت مدنی و کیفری مدیران، مدت مأموریت مدیران و انتصاب اعضای جدید، سرمایه‌گذاری بیش ‌از اندازه در دارایی‌های ثابت.

آشنایی با حسابداری مدیریتی

روش‏های پیش‌بینی و تصمیم‌گیری در حسابداری مدیریت، ارائۀ پیش‌بینی‌ها و تجزیه‌وتحلیل اطلاعات مالی به ‌صورت هفتگی یا دو هفته یک بار به مدیریت، گزارش‏دهی از هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم سهام، درک تجزیه‏‏وتحلیل بودجه‌بندی سرمایه.

آشنایی با مبحث سرمایه‌گذاری مالی

آشنایی با تحلیل بنیادی و تأثیر آن بر تصمیم‌های سرمایه‌گذاری، آشنایی با اصول تابلوخوانی، آشنایی با اصول تشکیل سبد سرمایه‌گذاری و روش‌های ارزیابی و مدیریت آن، آشنایی با تحلیل تکنیکال[3] و شیوۀ ارزیابی روند حرکت قیمت سهام و پیش‌بینی آیندۀ آن، سرمایه‌گذاری غیرمستقیم از طریق سبدگردانی اختصاصی، سرمایه‌گذاری غیرمستقیم از طریق صندوق‌های سرمایه‌گذاری، انتخاب کارگزاری مناسب برای خرید و فروش سهام در بورس، آشنایی با سرمایه‌گذاری خطرپذیر (کسب‌وکارهای نوپا یا استارتاپ‏‌ها).

شناخت موضوع‏های فناوری

آشنایی با فناوری مالی یا فینتک[4]، سرعت زیاد در پردازش داده، خودکار شدن فرایندهای حسابداری توسط هوش مصنوعی، خودکارسازی فرایند صدور فاکتور پرداخت و حسابرسی، تحلیل داده‌های حسابداری و پیش‌بینی، تصویب الکترونیکی- امضای دیجیتالی، داده‌کاوی و پردازش تحلیلی هم‌زمان، استفاده از ابزار و فنون حسابرسی به کمک کامپیوتر.

 

روایی محتوایی:در این روش، پرسش‏های آزمون در اختیار متخصصان گذاشته می‌شوند و از آنها درخواست می‏شود تا مشخص کنند آیا پرسش‏های آزمون صفت مدنظر را اندازه‌گیری می‌کنند یا خیر و اینکه آیا پرسش‏ها کل محتوای آزمون را در بر می‌گیرند یا خیر. در صورتی ‌که بین افراد مختلف در زمینۀ روایی آزمون توافق وجود داشته باشد، آن آزمون دارای روایی محتوایی است. در این پژوهش از شاخص نسبت روایی محتوایی (CVR)[5] لاوشه[6] استفاده ‌شده است. این شاخص توسط لاوشه طراحی ‌شده است. برای محاسبۀ این شاخص از نظرهای کارشناسان متخصص در زمینۀ محتوای آزمون مدنظر استفاده می‌شود و با توضیح اهداف آزمون برای آنها و ارائۀ تعاریف عملیاتی مربوط به محتوای پرسش‏ها به آنها، از آنها خواسته می‌شود تا هر یک از پرسش‏ها را بر اساس طیف سه‌بخشی لیکرت «گویه ضروری است»، «گویه مفید است ولی ضروری نیست» و «گویه ضرورتی ندارد» طبقه‌بندی کنند. سپس، بر اساس فرمول زیر، نسبت روایی محتوایی محاسبه می‌شود:

 

در این پژوهش، مقدار CVR بر اساس تعداد 25 متخصص (اعضای هیئت‌علمی رشتۀ حسابداری و مدیریت مالی)، 52/0 به ‌دست ‌آمده است که از 33/0 بیشتر است؛ بنابراین، پرسشنامه از روایی محتوایی برخوردار است. پس از شناسایی تم‌های اصلی، مدل مفهومی پژوهش به شرح زیر استخراج شد:

 

شکل 1: مدل مفهومی پژوهش

Figure 1: Conceptual model of the research

 

در این پژوهش، قابلیت اندازه‌گیری متغیرهای پژوهش توسط پرسش‏های پرسشنامه سنجیده شده است. شکل (2) نشان‌دهندۀ مدل پژوهش با ضرایب مسیر و بارهای عاملی پرسش‏ها و شکل (3) نشان‌دهندۀ مدل در حالت مقادیر آمارۀ تی است.

 

 

شکل 2: مدل پژوهش در حالت ضرایب مسیر

Figure 2: Research model in the mode of path coefficients

 

 

شکل 3: مدل پژوهش در حالت مقادیر آمارۀ تی

Figure 3: Research model in the state of t-statistics values

 

 

تحلیل پایایی ترکیبی

در این پژوهش، پایایی متغیرهای پنهان موجود در مدل پژوهش با استفاده از شاخص پایایی ترکیبی[7] و شاخص آلفای کرونباخ محاسبه شده است. پایایی متغیرهای پژوهش در جدول زیر آمده است.

 

جدول 4: پایایی متغیر اصلی پژوهش و ابعاد آن

Table 4: Reliability of the main research variable and its dimensions

نام متغیر

آلفای کرونباخ

پایایی ترکیبی (CR)

نتیجه

اخلاق پژوهش

851/0

898/0

پایایی متغیر مناسب است

دانش و مهارت

652/0

794/0

پایایی متغیر مناسب است

مقاله‌نویسی

612/0

793/0

پایایی متغیر مناسب است

پایان‌نامه‏نویسی

779/0

848/0

پایایی متغیر مناسب است

کسب دانش در زمینه‌های مختلف

805/0

885/0

پایایی متغیر مناسب است

کسب مهارت‌های فناوری

712/0

874/0

پایایی متغیر مناسب است

کسب مهارت‌های حرفه‌ای

767/0

852/0

پایایی متغیر مناسب است

کمی و اقتصادسنجی

749/0

839/0

پایایی متغیر مناسب است

کیفی

762/0

892/0

پایایی متغیر مناسب است

 

با توجه به میزان پایایی متغیرهای استخراج‌شده، همان‌گونه که مشاهده می‌شود، میزان پایایی متغیرها از میزان 70/0 بیشتر یا حدود این مقدار است؛ در نتیجه، متغیرها از پایایی قابل قبولی برخوردار هستند.

تحلیل روایی

روایی همگرا

جدول 5: متوسط واریانس استخراج‏شدۀ متغیر اصلی پژوهش و ابعاد آن

Table 5: Average extracted variance of the main research variable and its dimensions

نام متغیر

مقدار AVE

اخلاق پژوهش

687/0

دانش و مهارت

493/0

مقاله‌نویسی

561/0

پایان‌نامه‏نویسی

529/0

کسب دانش در زمینه‌های مختلف

719/0

کسب مهارت‌های فناوری

776/0

کسب مهارت‌های حرفه‌ای

591/0

کمی و اقتصادسنجی

568/0

کیفی

806/0

 

معیار میانگین واریانس استخراج‏شده (AVE)[8] نشان­دهندۀ میانگین واریانس به اشتراک گذاشته‌شده بین هر سازه با شاخص‌های خود است. به بیان ساده­تر، میانگین واریانس استخراج‏شده میزان همبستگی یک سازه با شاخص­های خود را نشان می‌دهد که هرچه این همبستگی بیشتر باشد، برازش نیز بیشتر اس  (Barclay & Smith, 1995). فورنل و لارکر مقدار بحرانی را عدد 5/0 معرفی کرده­اند (Fornell & Larcker, 1981). اطلاعات جدول (5) خروجی حاصل از اجرای مدل را نشان می­دهد. مقدار میانگین واریانس استخراج‏شده برای همۀ متغیرها بیشتر از 5/0 یا حدود این مقدار است و در مجموع، روایی همگرایی خوب برای تمام متغیرها حاصل شده است.

روایی واگرا (فورنل لارکر)

جدول 6: ماتریس سنجش روایی افتراقی به روش فورنل و لارکر

Table 6: Differential validity assessment matrix by Fornell and Larker method

کیفی

کمی و اقتصادسنجی

کسب مهارت‌های حرفه‌ای

کسب مهارت‌های فناوری

کسب دانش در زمینه‌های مختلف

پایان‌نامه‌نویسی

مقاله‌نویسی

دانش و مهارت

اخلاق پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

829/0

اخلاق پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

702/0

760/0

دانش و مهارت

 

 

 

 

 

 

749/0

717/0

492/0

مقاله‌نویسی

 

 

 

 

 

727/0

660/0

706/0

698/0

پایان‌نامه‏نویسی

 

 

 

 

848/0

533/0

455/0

483/0

617/0

کسب دانش در زمینه‌های مختلف

 

 

 

881/0

655/0

591/0

432/0

533/0

641/0

کسب مهارت‌های فناوری

 

 

769/0

733/0

763/0

701/0

611/0

687/0

680/0

کسب مهارت‌های حرفه‌ای

 

754/0

680/0

576/0

486/0

668/0

508/0

736/0

592/0

کمی و اقتصادسنجی

898/0

322/0

378/0

235/0

228/0

421/0

609/0

571/0

311/0

کیفی

 

معیاری مهم که با روایی افتراقی مشخص می‏شود، میزان رابطۀ یک سازه با شاخص‌هایش در مقایسه با رابطۀ آن سازه با سایر سازه‌ها است؛ به طوری که روایی افتراقی قابل قبول یک مدل حاکی از آن است که یک سازه در مدل با شاخص‌های خود بیشتر تعامل دارد تا با سازه‌های دیگر. فورنل و لارکر (1981) بیان می‌کنند: روایی واگرا زمانی در سطح قابل قبول است که میزان میانگین واریانس استخراج‏شده برای هر سازه بیشتر از واریانس اشتراکی بین آن سازه و سازه‌های دیگر (مربع مقدار ضریب همبستگی بین سازه‌ها) در مدل باشد. در پی‏ال‏اس، بررسی این موضوع به وسیلۀ یک ماتریس انجام می‏شود که خانه‌های این ماتریس حاوی مقادیر ضرایب همبستگی بین سازه‌ها و جذر مقادیر میانگین واریانس استخراج‏شدۀ مربوط به هر سازه هستند. در صورتی روایی واگرا قابل قبول است که اعداد مندرج در قطر اصلی از مقادیر زیرین خود بیشتر باشند. بعد از بررسی‌های انجام‏شده، مشخص شد مقدار جذر میانگین واریانس استخراج‏شدۀ تمام سازه‌ها از مقادیر همبستگی بین سازه‌ها بیشتر یا قابل اغماض است؛ از این ‌رو، می‌توان اظهار داشت در پژوهش حاضر، سازه‌ها (متغیرهای مکنون) در مدل با شاخص‏های خود بیشتر تعامل دارند تا با سازه‌های دیگر. به بیان دیگر، روایی مدل در حد مناسب است.

معیار نیکویی برازش (GOF): برای بررسی برازش مدل کلی از معیار نیکویی برازش استفاده شد که طبق فرمول زیر محاسبه می­شود:

 

  •                              GOF =  

 

 نشانۀ میانگین مقادیر اشتراکی هر سازه­ است و  نیز مقدار میانگین مقادیر R2 سازه­های درون­زای مدل است.

 

جدول 7: مقادیر لازم برای ارزیابی معیار GOF

Table 7: Values necessary to evaluate the GOF criterion

 

معیار R2

مقادیر اشتراکی

میانگین

453/0

290/0

GOF =  =  362/0

 

وتسلز و همکاران سه مقدار 01/0، 25/0 و 36/0 را به عنوان مقادیر ضعیف، متوسط و قوی برای نیکویی برازش معرفی کرده­اند (Wetzels et al., 2009) و اطلاعات جدول (7) نشان می­دهد نیکویی برازش محاسبه‏شده برای پژوهش 362/0 است که برازش قوی مدل به داده‌ها را مشخص می‌کند.

 

بحث و نتیجه‌گیری

دانشجویان از ارکان اصلی دانشگاه‌ها بـه شـمار می‌روند و در آینده پیکرۀ اصلی سازمآنها و ارگآنهای مختلف جامعه را تشکیل خواهند داد. رضـایت آنـان از کلیۀ فعالیت‌های انجام‌شده در دانشگاه ممکن است در نگرش آنها به رشـتۀ تحصیلی‌شان در راستای ایجـاد انگیزش و حفظ و ارتقای کیفیت آموزشی تأثیرگذار باشد. شناخت نیازها و دغدغه‌های دانشجویان، حمایت مادی و معنوی، ایجاد بستر مناسب، تهیۀ ابزارها و سایر امکانات و انجام پژوهش اقداماتی هستند که می‌توانند زمینۀ بروز استعدادهای دانشجویان تحصیلات تکمیلی را فراهم کنند. کم‏انگیزگی دانشجویان در دانشگاه و ضعف روحیۀ گروهی و نداشتن شوروشوق علمی از نارسایی‌های درونی نظام آموزشی کشور و مشکل جدی در دانشگاه‌ها است. در دهه‌های گذشته، فرایند نیازسنجی آموزشی بیش ‌از پیش مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر الگوی آموزشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری در دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی را به عنوان ابزاری برای پیش‌بینی وضعیت پژوهش‌های کیفی و کمی دانشگاه تدوین و ارزیابی کرده است. این الگو به صورت جامع تأثیر انواع مختلف عوامل مؤثر بر دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی را بیان می‏کند و در نهایت، به کنترل میزان آموزش و همچنین، کیفیت آموزش پژوهش‌های کیفی و کمی در دانشگاه‌ها به طور مؤثر کمک می‏کند و به طور کلی، به بهبود آموزش در میان دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری منجر خواهد شد. به عبارتی، آموزش پژوهش‌های کیفی و کمی، مقاله‌نویسی، پایان‌نامه‏نویسی، کسب مهارت‌های حرفه‌ای و آموزش عمومی، کسب مهارت‌های فناوری و اخلاق پژوهش و همچنین، کسب دانش در زمینه‌های مختلف مورد نیاز حسابداری، همگی ممکن است در ارزیابی پژوهش‌های کمی و کیفی آیندۀ دانشگاه‌ها نقشی مؤثر را ایفا کنند؛ بنابراین، سهم پژوهشی این مطالعه در تولید دانش جدید ارائۀ یک مدل مفهومی جدید است که تا کنون در هیچ‌ یک از پژوهش‌های قبلی به آن اشاره نشده است. به منظور تحقق این هدف، از طریق روش نمونه‌گیری گلوله برفی، 25 نفر از خبرگان که دارای شرایط مدنظر از لحاظ تخصص و تجربه در زمینۀ موضوع بودند، انتخاب شدند و مصاحبۀ عمیق نیمه‏ساختاریافته به صورت پرسش‏های باز و مشترک از آنها انجام شد. سپس، داده‌ها طبق رویکرد تحلیل تم، تجزیه‏وتحلیل و درون‌مایه‌های اصلی استخراج، تفکیک و دسته‌بندی شدند. پس از اعتبارسنجی روایی و پایایی یافته‌ها که در تحلیل تم دارای اهمیت بسیار است، در نهایت، مدل پیشنهادی آموزشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری در دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی از دیدگاه خبرگان ارائه شد. این مدل دربرگیرندۀ 8 تم اصلی شامل کمی و اقتصادسنجی، کیفی، مقاله‌نویسی، پایان‌نامه‏نویسی، کسب مهارت‌های حرفه‌ای و آموزش عمومی، کسب مهارت‌های فناوری، اخلاق پژوهش و کسب دانش در زمینه‌های مختلف مورد نیاز حسابداری است. مهارت در آمار و تحلیل داده‌ها یکی از مهارت‌های مهم و ابزاری کارآمد برای انجام پژوهش است که بدون آن امکان تحلیل داده‌های پژوهش توسط دانشجویان وجود نخواهد داشت؛ از این ‌رو، تغییر نگرش دانشجویان به دروس آماری و آموزش صحیح مهارت‌های آماری به آنان می‌تواند تا حدودی این مشکل را برطرف کند. دادن تکالیف آماری مختلف به دانشجویان و انجام تمرین‌های عملی نیز می‌تواند در این زمینه راه‏گشا باشد. با افزایش مهارت دانشجویان در هر یک از مهارت‌های چهارگانه (جست‌وجوی اطلاعات، روش‌شناسی پژوهش، آماری و نوشتاری)، مهارت آنان در سایر زمینه‌ها نیز افزایش خواهد یافت. این موضوع اهمیت نگاه جامع و نظام‌مند به تمام مهارت‌های پژوهشی دانشجویان و آموزش هماهنگ این مهارت‌ها به آنان را آشکارتر می‏کند. به سخن دیگر، دروس روش پژوهش، آمار و دروس مرتبط با مقاله‌نویسی، ارتباطی تنگاتنگ با یکدیگر دارند که توجه به یکی از آنها بدون توجه به دیگری نتیجه‏ای مطلوب و قابل قبول را به همراه نخواهد داشت. نتایج همچنین نشان داد بین مهارت‌های آماری و نوشتاری دانشجویان و شمار مقاله‌ها و طرح‌های پژوهشی آنان رابطه وجود دارد؛ از این‌ رو، هرچقدر دانشجویان مقاله‌های بیشتری را منتشر کنند و طرح‌های پژوهشی بیشتری را انجام دهند، مهارت‌های کمی و کیفی آنان بهبود خواهند یافت. به منظور ارزیابی تأثیر مقوله‌های الگوی آموزشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری در دانش و مهارت مورد نیاز در پژوهش‌های کیفی و کمی، از سیستم معادلات ساختاری استفاده شده است. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد دانش و مهارت‌های مورد نیاز شناسایی‌شده مورد قبول و از روایی سازۀ لازم برخوردار هستند. همچنین، بررسی نظرهای خبرگان نشان می‌دهد هیچ ‌یک از خبرگان با مؤلفه‌های مطرح‌شده مخالف نبودند و این درجۀ توافق 100 درصد را برای موافقت با مؤلفه‌ها نشان می‌دهد. نتایج به‌دست‌آمده با پژوهش‌های حمیدی‏زاده و همکاران (1402)، دیانتی دیلمی و همکاران (1401) و آریانتی و ادهاریانی (Aryanti & Adhariani, 2020) هم‏سو است. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود الگوی به‏دست‏آمده از این پژوهش در اختیار اساتید و مدیران گروه حسابداران و برنامه‏ریزان برنامۀ درسی مقطع تحصیلات تکمیلی و هیئت اجرایی جذب اعضای هیئت‌علمی دانشگاه قرار گیرد تا هنگام برنامه‌ریزی دروس از آن بهره‌برداری شود. به ‌علاوه، پیشنهاد می‌شود ترتیبی اتخاذ شود تا این الگو از طریق یک برنامۀ ویدیوکنفرانس به تمام اعضای هیئت‌علمی گروه حسابداری دانشگاه‌های استان یزد معرفی شود تا اعضای هیئت‌علمی تدریس خودشان را با آن تطبیق دهند و برای توسعۀ نحوۀ تدریس برنامه‌ریزی کنند. در زمینۀ محتوای روش پژوهش کمی، مباحثی همچون شناسایی مسأله و پرسش پژوهش، روش‏های آزمایشی و شبه‏آزمایشی، روایی و پایایی ابزار اندازه‏گیری و روش تحلیل داده‏ها نیازمند توجه و تأکید بیشتر هستند. در رابطه با روش پژوهش کیفی، با توجه به جایگاه روش‏های یادشده در پژوهش‏های رشتۀ حسابداری، ایجاد زمینۀ مناسب برای آشنایی عمیق‏تر دانشجویان با انواع روش‏های کیفی، فهم تفاوت آنها و کاربرد هر یک در موقعیت مناسب ضرورتی انکارناپذیر است که باید مورد توجه جدی استادان، دانشجویان تحصیلات تکمیلی و برنامه‏ریزان قرار گیرد و از معرفی سطحی این روش‏ها اجتناب شود. همچنین، آموزش شیوۀ تحلیل داده‏های حاصل از مطالعات کیفی نیز باید مدنظر قرار گیرد.

 

 

[1] Smart PLS

[2] Goodness of Fit

[3] Technical Analysis

[4] Fintech

[5] Content Validity Ratio

[6] Lawshe

[7] Composite Reliability

[8] Average Variance Extracted

References

افخمی اردکانی، جمال، آذین‏فر، کاوه، داداشی، ایمان، و فلاح، رضا (1401). تاثیر مهارت‎های تحلیلی داده‎ها بر رفتار مالی کارکنان بخش حسابداری نهادهای عمومی غیردولتی. ماهنامه جامعه‏شناسی سیاسی ایران، 5(11)، 362-385. https://jou.spsiran.ir/article_156908.html  
تفتیان، اکرم، و باقی‏نسب، فرزاد (1402). بررسی رابطۀ سواد مالی و مزیت رقابتی در شرکت‏های کوچک و متوسط (SMEs) با تأکید بر استراتژی کاهش ریسک تجاری. توسعه و سرمایه، 8(1)، 167-187. https://jdc.uk.ac.ir/article_3409.html
جامعی، رضا (1397). بررسی تناسب محتوا و شیوه‏‏های آموزش حسابداری (کارشناسی ارشد) با مهارت‏های مورد نیاز بازار کار: از دیدگاه دانشجویان، اساتید دانشگاه و اعضای جامعۀ حسابداران رسمی ایران. تدریس‏پژوهی، 6(3)، 218-233. https://trj.uok.ac.ir/article_60997.html
حمیدی‏زاده، محمدمهدی، اوحدی، فریدون، و شکری، اعظم (1402). تأثیر راهبرهای انگیزشی بر جامعه‌پذیری حرفه‌ای دانشجویان حسابداری مقاطع تحصیلات تکمیلی. پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، 57، 23-41. https://journals.iau.ir/article_699782.html
دیانتی دیلمی، زهرا، و خداکرمی، الهام (1396). تأثیر انتشار اخبار زیست‏محیطی روی قیمت سهام شرکت‏های پذیرفته‏شده در بورس اوراق بهادار تهران. دانش سرمایه‏گذاری، 23(6)، 189-212. https://sanad.iau.ir/fa/Article/844163
دیانتی دیلمی، زهرا، بابایی بیدهندی، مرجان، و عباسیان، حسین (1401). ارزشیابی کیفیت درونـی برنامـۀ درسی حسابداری مدیریت در ایران: از دیدگاه اسـاتید و دانشـجویان ایـن رشـته. حسـابداری مدیریت،53، 19-34. https://sanad.iau.ir/Journal/jma/Article/816422
ستایش، محمدحسین، و رضائیان‏زاده، زهرا (1402). شناسایی و رتبه‏بندی عوامل مؤثر بر نوآوری در حسابداری. مطالعات تجربی حسابداری مالی، 78، 1-33. https://doi.org/10.22054/qjma.2023.73784.2461
طبیبی‏راد، وحیده، دیانتی دیلمی، زهرا، غلامی جمکرانی، رضا، بختیـاری، ابوالفضـل، و عباسـیان، حسـین (1401). آموزش مبتنی بر هوش چندگانه در کـلاس حسـابداری، بهبـود عملکـرد، انگیـزه و مهـارت دانشجویان؛ تجربه‏ای نوین. پژوهش‌های تجربی حسابداری، 12(3)، 81-100. https://doi.org/10.22051/jera.2021.36949.2901
 
References
Afkhami Ardakani, J., AzinFar, K., Dadashi, I., & Fallah, R. (2023). The effect of data analytical skills on the financial behavior of accounting staff of non-governmental public institutions. Political Sociology of Iran, 5(11), 362-385. https://jou.spsiran.ir/article_156908.html  [In Persian]
 
Ahmed, I. (2019). Bridging the gap between governmental accounting education and practice. Accounting, 5(1), 21-30. https://doi.org/10.5267/j.ac.2018.6.003
 
Albrecht, W. S., & Sack, R. J. (2000). Charting the course through a perilous future. American Accounting Association. https://cir.nii.ac.jp/crid/1130282269459463168
 
Alsughayer, S. A., & Alsultan, N. (2023). Expectations gap, market skills, and challenges of accounting education in Saudi Arabia. Journal of Accounting, Finance, and Auditing Studies, 9(1), 22-60. https://doi.org/10.32602/jafas.2023.002
 
Aryanti, C., & Adhariani, D. (2020). Students’ perceptions and expectation gap on the skills and knowledge of accounting graduates. The Journal of Asian Finance, Economics and Business (JAFEB), 7(9), 649-657. https://doi.org/10.13106/jafeb.2020.vol7.no9.649
 
Barclay, M. J., & Smith Jr, C. W. (1995). The maturity structure of corporate debt. Journal of Finance, 50(2), 609-631. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1995.tb04797.x
 
Braun, N. M. (2004). Critical thinking in the business curriculum. Journal of education for Business, 79(4), 232-236. https://doi.org/10.1080/08832323.2020.12088718
 
Cheng, K. W. (2007). The curriculum design in universities from the perspective of providers in accounting education. Education, 127(4). https://B2n.ir/h93349
 
Dianati Dalami, Z., & Khodakarami, E. (2017). The impact of environmental news on stock prices of companies listed in Tehran Stock Exchange. Journal of Investment Knowledge, 6(23) 189-212. https://sanad.iau.ir/fa/Article/844163 [In Persian].
 
Dianati, Z., Babaei Bidhandi, M., & Abbasian, H. (2022). The internal quality evaluation of management accounting curriculum in iran: the perspective of students and professors. Management Accounting, 15(53), 19-34. https://sanad.iau.ir/Journal/jma/Article/816422  [In Persian].
 
Diez-Busto, E., Palazuelos, E., San-Martín, P., & del Corte, J. M. (2023). Developing accounting students’ professional competencies and satisfaction through learning experiences: Validation of a self-administered questionnaire. The International Journal of Management Education, 21(3), 100859. https://doi.org/10.1016/j.ijme.2023.100859
 
Dolce, V., Emanuel, F., Cisi, M., & Ghislieri, C. (2020). The soft skills of accounting graduates: perceptions versus expectations. Accounting Education, 29(1), 57-76.  https://doi.org/10.1080/09639284.2019.1697937
 
Dwaase, D. A., Awotwe, E., & Smith, E. O. (2020). Skills requirements of the professional accountant in a changing work environment. IOSR Journal of Humanities and Social Science, 25(12), 12-17. https://doi.org/10.9790/0837-2512071217
 
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50. https://doi.org/10.2307/3151312
 
Hamidizadeh, M. M., Ohaddi, F., & Shokri, A. (2023). The effect of motivational strategies on the professional socialization of postgraduate accounting students. Financial Accounting and Auditing Research, 15(57), 23-42. https://journals.iau.ir/article_699782.html [In Persian].
 
Howcroft, D. (2017). Graduates’ vocational skills for the management accountancy profession: exploring the accounting education expectation-performance gap. Accounting Education, 26(5-6), 459-481. https://doi.org/10.1080/09639284.2017.1361846
 
Jackson, M., Watty, K., Yu, L., & Lowe, L. (2006). Inclusive assessment: improving learning for all: a manual for improving assessment in accounting education. RMIT University. https://ltr.edu.au/resources/grants_2005project_accounting_manual.pdf
 
Jamei., R. (2017). Examining the appropriateness of the content and methods of accounting education (master's degree) with the skills required by market workers: from the point of view of students, university professors and members of the public accountant's community of Iran. Research in Teaching, 6(3), 218-233. https://trj.uok.ac.ir/article_60997.html [In Persian].
 
Lansdell, P., Marx, B., & Mohammadali-Haji, A. (2020). Professional skills development during a period of practical experience: Perceptions of accounting trainees. South African Journal of Accounting Research, 34(2), 115-139. https://doi.org/10.1080/10291954.2019.1662575
 
Leitner-Hanetseder, S., Lehner, O. M., Eisl, C., & Forstenlechner, C. (2021). A profession in transition: actors, tasks and roles in AI-based accounting. Journal of Applied Accounting Research, 22(3), 539-556. https://doi.org/10.1108/JAAR-10-2020-0201  
 
Lin, Z. J. (2008). A factor analysis on knowledge and skill components of accounting education: chinese case. Advances in Accounting, 24(1), 110-118. https://doi.org/10.1016/j.adiac.2008.05.009
 
Osmani, M., Hindi, N., Al-Esmail, R., & Weerakkody, V. (2017). Examining graduate skills in accounting and finance: the perception of middle eastern students. Industry and Higher Education, 31(5), 318-327. https://doi.org/10.1177/095042221772175
 
Rijal, S. (2023). Accounting graduates' knowledge, skills, and attitude in the industrial age 5.0. Jurnal Manajemen dan Akuntansi, 3(2), 42-60. https://doi.org/10.56910/gemilang.v3i2.422
 
Senan, N. A. M., & Sulphey, M. M. (2022). Construction and validation of the employability questionnaire for accounting graduates. Education and Training, 64(1), 141-159. https://doi.org/10.1108/ET-04-2021-0152
 
Setayesh, M. H., & Rezaianzadeh, Z. (2013). Identifying and ranking factors affecting innovation in accounting. Quarterly Journal of Empirical Studies in Financial Accounting, 20(78), 1-33. https://doi.org/10.22054/qjma.2023.73784.2461 [In Persian].
 
Sithole, S. (2015). Information technology knowledge and skills accounting graduates need. International Journal of Business and Social Science, 6(8), 47-52.  http://handle.uws.edu.au:8081/1959.7/uws:35368
 
Tabibi Rad, V., Dianati Deilami, Z., Gholami-Jamkarani, R., Bakhtiari, A., & Abbasian, H. (2022). Multiple intelligence-based education in the accounting classroom, improving students' performance, motivation and skills; new experience. Empirical Research in Accounting, 12(3), 81-100. https://doi.org/10.22051/jera.2021.36949.2901  [In Persian].
 
Taftiyan, A., & BaghiNasab, F. (2023). Investigating the relationship between financial literacy and competitive advantage in small and medium enterprises (SMEs) with emphasis on business risk reduction strategy. Journal of Development & Capital, 8(1). https://jdc.uk.ac.ir/article_3409.html [In Persian].
 
Tan, L. M., & Laswad, F. (2018). Professional skills required of accountants: what do job advertisements tell us?. Accounting Education, 27(4), 403-432. https://doi.org/10.1080/09639284.2018.1490189
 
Wetzels, M., Odekerken-Schröder, G., & Van Oppen, C. (2009). Using pls path modeling for assessing hierarchical construct models: guidelines and empirical illustration. MIS quarterly, 33(1) 177-195. https://aisel.aisnet.org/misq/vol33/iss1/11/
 
 
 

Files

Share

How to cite

Statistics